“Thuyết minh trực quan nhất về Vũ trụ” – Vũ trụ trong tầm tay

Dẫn nhập

14 tháng 2 năm 1990, sau khi hoàn thành sứ mệnh ra khỏi Hệ Mặt trời, ở vị trí cách Trái đất hơn 6 tỉ km, vệ tinh Voyager 1, theo Ngày yêu cầu của nhà Thiên văn học lừng danh Carl Sagan, đã quay ống kính của mình về phía hành tinh xanh và chụp lấy một bức ảnh cuối cùng trước khi tiếp tục cuộc hành trình vào vũ trụ xa xôi. Bức ảnh này sau đó đã được đặt tên là Pale Blue Dot trong cuốn sách cùng tên của ông, xuất bản năm 1994.

Tôi không nhớ chính xác tình yêu đối với bầu trời của mình xuất phát từ đâu. Nhưng cuốn sách đầu tiên tôi từng mua là “10 vạn câu hỏi vì sao” xoay quanh chủ đề vũ trụ. Trong những năm cấp ba, tôi đã say mê từng trang sách, với những chủ đề về các hành tinh, chòm sao, thiên hà, hố đen hay những câu hỏi hóc búa về sự khởi đầu, tương lai và kết thúc của vũ trụ. Vũ trụ trong tâm trí tôi xuất phát từ trí tưởng tượng hoặc “phóng tác” từ những hình ảnh trắng đen hiếm hoi trong sách.

Ngày nay, với sức mạnh của internet, không khó để tìm đọc/xem về vũ trụ với những minh họa sinh động. Trong dòng chảy của công nghệ, sách vở luôn có chỗ đứng của nó. Và tôi đã thật sự choáng ngợp khi cầm trên tay cuốn “Thuyết minh trực quan nhất về vũ trụ”. Ấn phẩm là sự kết hợp giữa tính chỉnh chu về hình ảnh và nội dung của Dorling Kindersley (DK) với chất lượng dịch thuật và in ấn của Công ty cổ phần Xuất bản và Dữ liệu ETS.

Nội dung mạch lạc, bố cục khoa học

Về nội dung, cuốn sách, như lời giới thiệu ban đầu của nó, là một chuyến tham qua vũ trụ tốc hành với bố cục 3 phần mạch lạc gồm: Giới thiệu, Cẩm nang khám phá vũ trụ và Bầu trời đêm. Phần Giới thiệu cung cấp những khái niệm cơ bản nhất về vũ trụ, về khởi đầu và dự đoán kết thúc của vũ trụ và góc nhìn vũ trụ từ Trái đất bằng mắt thường, kính thiên văn và ống nhòm. Phần Cẩm nang khám phá vũ trụ lại đưa chúng ta quay trở lại, bắt đầu khám phá vũ trụ từ Hệ Mặt trời quen thuộc, mở rộng ra Ngân Hà (The Milky way) và bên ngoài Ngân Hà. Trong phần thứ ba, Bầu trời đêm, cuốn sách trở thành cẩm nang cho những người yêu bầu trời khi đưa ra những chỉ dẫn cụ thể để ngắm sao trên trời đêm vào bất kì thời gian nào trong năm.

Cuốn sách dường như được biên soạn để chuẩn bị cho chúng ta những hành trang bắt đầu chuyến thám hiểm vũ trụ đầy hứng khởi. Mở đầu, cuốn sách cẩn thận cung cấp cho độc giả cẩm nang sử dụng sách, giới thiệu sơ qua về bố cục và gợi ý sử dụng sách hiệu quả. Nội dung sách vô cùng đồ sộ cũng không phải yếu tố có thể làm chùn chân độc giả bởi chúng ta có thể đọc từ bất cứ phần nào mà mình yêu thích. Nếu bạn thích tìm hiểu về lỗ đen, bạn có thể đọc bài viết ở trang 26 và 267. Nếu chỉ đơn giản muốn bước ra ngoài, ngắm nhìn những chòm sao trên bầu trời đêm tháng 6, trang 460 sẽ là đích đến. Độc giả có thể tra cứu ra “địa chỉ” của bất kì nội dung nào mình quan tâm qua phần Chỉ mục (index) cuối sách. Trong đó, số trang in đậm là nơi có bài viết chính, số trang in nghiêng là nơi có hình minh họa và số trang in thường là nơi có nhắc đến nội dung tương ứng. Bên cạnh phần Chỉ mục, một điểm mạnh cố hữu đã thành thương hiệu của sách DK là hình ảnh. Mỗi cuốn sách của DK luôn mang lại sự thỏa mãn về thị giác. Cuốn “Thuyết minh trực quan nhất về Vũ trụ” cũng không phải là ngoại lệ. Những hình ảnh trong từng trang sách đều vô cùng sinh động, sắc nét và thẩm mỹ. Những hình ảnh trong sách cũng rất cập nhật theo sự phát triển của thiên văn học khi đưa vào hình ảnh đầu viên về Lỗ đen ở thiên hà M87 chụp bằng Kính thiên văn Chân trời sự kiện năm 2019.

Những điểm đặc sắc khác

Sự tỉ mỉ cũng là một nét đặc sắc khác của cuốn sách. Rải rác ở mỗi trang sách là các Khung chuyên đề. Có ba loại Khung chuyên đề: Khám phá không gian mô tả các nghiên cứu, khám phá hoặc cuộc thăm dò không gian; Truyền thuyết và truyện kể cho chúng ta cái nhìn về thiên văn học trong các truyền thuyết, tín điều và văn hóa dân gian; Tiểu sử lại cung cấp khái lược về các nhà thiên văn, những người tiên phong trong ngành hàng không vũ trụ và thành tựu của họ. Tất cả mang lại cảm giác vũ trụ không phải là điều gì đó quá xa vời. Trái lại, thiên văn học rất “đời”. Nó hình thành và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử loài người và có mặt phảng phất trong rất nhiều mặt của đời sống xã hội. Với những nội dung có sự liên kết với nhau, các trang sách cũng sẽ cho những chỉ dấu liên kết để độc giả có dễ dàng tiếp nối dòng suy nghĩ của mình. Ví dụ, ở trang 77, khi đọc về Thiên văn qua mắt thường, cuốn sách sẽ cho ta gợi ý nên đọc về Thiên cầu (trang 62-63), Chu kỳ của bầu trời (trang 64-67), Chuyển động các hành tinh (trang 68-69), Ánh sáng trên bầu trời (trang 74-75) và tiếp nối bằng Bình đồ bầu trời (trang 348-353), Cẩm nang bầu trời theo tháng (426-501). Cuốn sách, vì thế, có thể được tiếp cận theo cách phi tuyến tính và có thể hướng độc giả tập trung vào các chi tiết chúng ta thật sự quan tâm.

So với việc con người chỉ mới đặt chân lên Mặt trăng, những kiến thức của nhân loại về vũ trụ được trình bày trong cuốn sách này thật sự đáng kinh ngạc. Tôi đã rất ấn tượng với thông tin khi từng hành tinh trong Hệ Mặt trời được trình bày vô cùng chi tiết đến tận ngóc ngách. Những bạn yêu thích các cung hoàng đạo hay chỉ đơn giản là ngắm nhìn bầu trời đêm, với các thiết bị thích hợp, cũng có thể thỏa đam mê của mình với hướng dẫn quan sát các chòm sao, hành tinh, hay những sự kiện thiên văn đáng chú ý ở phần thứ 3 của cuốn sách. Nhân tiện tôi vừa nhắc đến “các thiết bị thích hợp”, sách cũng hướng dẫn chúng ta cách quan sát thiên văn qua ống nhòm, lắp đặt và sử dụng kính thiên văn hay thậm chí là những kiến thức về nhiếp ảnh thiên văn cơ bản!

Thỉnh thoảng, khi lướt qua vài trang sách, chúng ta sẽ bắt gặp những trang đôi in hình ảnh của một công trình nghiên cứu hay hình ảnh về vũ trụ gì đó như một tí gia vị nho nhỏ trong suốt chuyến hành trình và để lại một lần nữa choáng ngợp!

Cuốn sách dành cho ai?

Tôi tin rằng cuốn sách có thể đáp ứng được hầu hết những kì vọng của các độc giả yêu thiên văn từ hàn lâm đến thực tế. Hoặc đơn giản, chỉ cần bạn tò mò về bầu trời hay vũ trụ rộng lớn ngoài kia, cuốn sách này dành cho tất cả chúng ta. Và tôi xin mượn những trích dẫn trong cuốn Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space của Carl Sagan thay cho phần kết: “It has been said that astronomy is a humbling and character-building experience. There is perhaps no better demonstration of the folly of human conceits than this distant image of our tiny world. To me, it underscores our responsibility to deal more kindly with one another, and to preserve and cherish the pale blue dot, the only home we’ve ever known.”.

Tạm dịch: “Người ta nói thiên văn học là một trải nghiệm khiêm nhường và bồi dưỡng tâm tính. Có lẽ không có minh chứng nào về sự tự phụ ngu xuẩn của loài người tốt hơn hình ảnh xa xôi về thế giới nhỏ bé của chúng ta. Đối với tôi, nó nhấn mạnh trách nhiệm của chúng ta về việc đối xử tử tế với nhau hơn, để giữ gìn và trân trọng chấm xanh nhạt, ngôi nhà duy nhất mà chúng ta biết.”.

Sách có thể đặt mua tại đây.

Đọc thêm bài viết tuyệt vời khác của tôi tại đây 🙂